![\"\"](\"https:\/\/4equality.erasmus.site\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/image003.png\")
<\/p>\nZabawa jest uznawana za jeden z kluczowych czynnik\u00f3w w rozwoju dziecka. Zabawki stymuluj\u0105 kreatywne my\u015blenie, rozwijaj\u0105 wyobra\u017ani\u0119, wp\u0142ywaj\u0105 na kszta\u0142towanie osobowo\u015bci, a przede wszystkim oddzia\u0142uj\u0105 na spos\u00f3b postrzegania \u015bwiata przez najm\u0142odszych. Najnowsze badania wskazuj\u0105, \u017ce wyb\u00f3r zabawek mo\u017ce mie\u0107 wp\u0142yw na pogl\u0105dy dzieci dotycz\u0105ce r\u00f3l p\u0142ciowych, a tak\u017ce na ich przysz\u0142e wybory edukacyjne i zawodowe. Co wi\u0119cej, subtelne komunikaty zawarte w reklamach oddzia\u0142uj\u0105 na wczesne przekonania dzieci na temat tego, kt\u00f3re zabawki s\u0105 dla nich \u201eodpowiednie\u201d, a kt\u00f3re rzekomo nie, co
\nw konsekwencji prowadzi do zaw\u0119\u017cenia obszaru ich zainteresowa\u0144 i ograniczenia r\u00f3\u017cnorodno\u015bci podejmowanych aktywno\u015bci.<\/p>\n
Kraje zachodnie podejmuj\u0105 liczne dzia\u0142ania na rzecz promowania r\u00f3wno\u015bci p\u0142ci oraz wzmacniania pozycji kobiet w takich obszarach jak STEM czy biznes. Mimo to nier\u00f3wno\u015bci i dysproporcje w wielu dziedzinach pozostaj\u0105 wyra\u017anie widoczne. Kobiety s\u0105 niedostatecznie reprezentowane w niekt\u00f3rych sektorach, podczas gdy w innych stanowi\u0105 zdecydowan\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 zatrudnionych. Jak podaje Departament Pracy Stan\u00f3w Zjednoczonych, oko\u0142o 60-98% pracownik\u00f3w w obszarach takich jak opieka zdrowotna, praca socjalna, edukacja czy sektor us\u0142ug stanowi\u0105 kobiety. Z kolei w zawodach zwi\u0105zanych z naukami \u015bcis\u0142ymi ich udzia\u0142 nie przekracza 30% wszystkich zatrudnionych [1].<\/p>\n
Kr\u00f3tka historia marketingu zabawek<\/p>\n
Socjolog Elizabeth Sweet, doktor nauk humanistycznych z Uniwersytetu Stanowego w San Jos\u00e9, analizowa\u0142a marketing zabawek na przestrzeni kolejnych pokole\u0144. Jej badania pozwoli\u0142y zidentyfikowa\u0107 kilka kluczowych wzorc\u00f3w.<\/p>\n
W pierwszej po\u0142owie XX wieku reklamy zabawek wyra\u017anie podkre\u015bla\u0142y r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy p\u0142ciami. Produkty by\u0142y wyra\u017anie adresowane wy\u0142\u0105cznie do ch\u0142opc\u00f3w albo do dziewczynek. O ile oferta kierowana do dziewczynek koncentrowa\u0142a si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na artyku\u0142ach zwi\u0105zanych z prowadzeniem domu, takich jak zestawy do herbaty, o tyle ch\u0142opc\u00f3w przedstawiano jako przysz\u0142ych przedsi\u0119biorc\u00f3w i lider\u00f3w.<\/p>\n
Po zako\u0144czeniu II wojny \u015bwiatowej wiele kobiet rezygnowa\u0142o z pracy w fabrykach i powraca\u0142o do tradycyjnej roli gospody\u0144 domowych, co znajdowa\u0142o odzwierciedlenie r\u00f3wnie\u017c w przekazach marketingowych. Dopiero w latach 70. XX wieku rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 intensywniejsze dzia\u0142ania na rzecz neutralno\u015bci p\u0142ciowej, obejmuj\u0105ce tak\u017ce spos\u00f3b promowania zabawek i innych produkt\u00f3w. Tendencja ta nie utrzyma\u0142a si\u0119 jednak d\u0142ugo – w latach 80. ponownie zacz\u0119\u0142y dominowa\u0107 przekazy utrwalaj\u0105ce stereotypowe i dyskryminuj\u0105ce wzorce r\u00f3l p\u0142ciowych.<\/p>\n
W tym samym okresie coraz wi\u0119ksz\u0105 popularno\u015b\u0107 zyskiwa\u0142y telewizory oraz technologia ultrasonograficzna. W konsekwencji firmy zacz\u0119\u0142y kierowa\u0107 swoje przekazy reklamowe bezpo\u015brednio do dzieci za po\u015brednictwem telewizji. Utrwalone w\u00f3wczas cechy przypisywane poszczeg\u00f3lnym p\u0142ciom s\u0105 widoczne do dzi\u015b. W zabawkach przeznaczonych dla ch\u0142opc\u00f3w dominuj\u0105 kolor niebieski oraz barwy uznawane za neutralne p\u0142ciowo, takie jak czerwony, szary, zielony czy \u017c\u00f3\u0142ty. Z kolei r\u00f3\u017cowy i fioletowy wci\u0105\u017c bywaj\u0105 postrzegane jako kolory typowo \u201edziewcz\u0119ce\u201d [1].<\/p>\n
<\/p>\n
Source: Matt Chase \/ The Atlantic; CSA Images \/ Getty<\/p>\n
\u201ePinkifikacja\u201d odnosi si\u0119 do procesu nadawania przedmiotom r\u00f3\u017cowego koloru lub wyra\u017anego eksponowania tej barwy. Termin ten opisuje r\u00f3wnie\u017c strategi\u0119 marketingow\u0105 stosowan\u0105 przez producent\u00f3w zabawek, polegaj\u0105c\u0105 na kierowaniu produkt\u00f3w do dziewczynek i kobiet poprzez ich r\u00f3\u017cow\u0105 kolorystyk\u0119 oraz podkre\u015blanie cech stereotypowo uznawanych za kobiece.<\/p>\n
Pomimo prowadzonych w ostatnich latach kampanii na rzecz r\u00f3wno\u015bci p\u0142ci, zabawki dla dziewczynek nadal s\u0105 w przewa\u017caj\u0105cej mierze utrzymane w r\u00f3\u017cowej kolorystyce. Badania przeprowadzone przez Instytut In\u017cynierii i Technologii (Institution of Engineering and Technology<\/em>\u00a0 – IET<\/em>) wykaza\u0142y, \u017ce zabawki STEM trzykrotnie cz\u0119\u015bciej kierowane s\u0105 do ch\u0142opc\u00f3w ni\u017c do dziewczynek. Potwierdza to analiza stron internetowych popularnych sprzedawc\u00f3w zabawek, z kt\u00f3rej wynika, \u017ce 31% oferowanych zabawek STEM przeznaczonych jest dla ch\u0142opc\u00f3w, a jedynie 11% dla dziewczynek. R\u00f3wnie\u017c wyniki wyszukiwania hase\u0142 \u201ezabawki dla ch\u0142opc\u00f3w\u201d i \u201ezabawki dla dziewczynek\u201d wskaza\u0142y na wyra\u017an\u0105 dysproporcj\u0119 – W artykule opublikowanym na \u0142amach \u201eNew York Times\u201d Claire Cain Miller zach\u0119ca rodzic\u00f3w do kupowania zabawek zwi\u0105zanych z informatyk\u0105 i in\u017cynieri\u0105 zar\u00f3wno dziewczynkom, jak i ch\u0142opcom. Zwraca uwag\u0119, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 lalek utrwala stereotypowe role kobiece, podczas gdy lalki przedstawiaj\u0105ce kobiety odnosz\u0105ce sukcesy w zawodach zdominowanych przez m\u0119\u017cczyzn wci\u0105\u017c s\u0105 rzadko\u015bci\u0105. Miller wyr\u00f3\u017cnia dwa rodzaje lalek, kt\u00f3re rodzice najcz\u0119\u015bciej kupuj\u0105 swoim c\u00f3rkom. \u201eJej Wysoko\u015b\u0107 Zosia<\/em>\u201d, ksi\u0119\u017cniczka Disneya, by\u0142a jedn\u0105 z najpopularniejszych zabawek w okresie \u015bwi\u0105tecznym. Natomiast \u201e Dziewczynka-Robot Lottie<\/em>\u201d, inspirowana kobietami specjalizuj\u0105cymi si\u0119 w robotyce, nie osi\u0105gn\u0119\u0142a por\u00f3wnywalnej popularno\u015bci. Celem autorki jest promowanie zabawek i lalek neutralnych, kt\u00f3re przedstawiaj\u0105 kobiety odnosz\u0105ce sukcesy zawodowe, zamiast utrwala\u0107 wizerunek ksi\u0119\u017cniczki czy modelki jako dominuj\u0105cego wzorca kobieco\u015bci [3].<\/p>\n Source: CC0NRDMUsAAVdxL.jpg<\/a><\/p>\n Projektowanie zabawek a rozw\u00f3j kompetencji dzieci<\/p>\n W 2017 r. grupa naukowc\u00f3w wykaza\u0142a, \u017ce ju\u017c w wieku sze\u015bciu lat dziewczynki internalizuj\u0105 role oraz r\u00f3\u017cnice zwi\u0105zane z p\u0142ci\u0105 – jeszcze przed rozpocz\u0119ciem edukacji szkolnej [4]. Zjawisko to pozostaje Source: Freepik<\/p>\n W swoich badaniach Francis wykaza\u0142a, \u017ce ch\u0142opcy cz\u0119\u015bciej otrzymuj\u0105 zabawki zwi\u0105zane z dzia\u0142aniem, konstruowaniem i technik\u0105, natomiast dziewczynki s\u0105 cz\u0119\u015bciej zach\u0119cane do aktywno\u015bci uznawanych za \u201ekobiece\u201d, takich jak fryzjerstwo. Taki podzia\u0142 sprzyja rozwijaniu u ch\u0142opc\u00f3w umiej\u0119tno\u015bci analitycznych i zdolno\u015bci rozwi\u0105zywania problem\u00f3w, podczas gdy u dziewczynek wzmacnia postawy troskliwo\u015bci i opieku\u0144czo\u015bci. Jednocze\u015bnie stereotypowo postrzegane \u201ezabawki dla ch\u0142opc\u00f3w\u201d cz\u0119sto maj\u0105 wi\u0119kszy potencja\u0142 edukacyjny. Jak zauwa\u017ca Francis: \u201eZabawki dla ch\u0142opc\u00f3w zazwyczaj zawieraj\u0105 elementy dydaktyczne, instrukcje techniczne oraz cz\u0119\u015bci konstrukcyjne, takie jak klocki Lego czy Meccano, podczas gdy zabawki dla dziewcz\u0105t cz\u0119\u015bciej opieraj\u0105 si\u0119 na zabawie wyobra\u017ceniowej Wywiady przeprowadzone z kobietami pracuj\u0105cymi w obszarze in\u017cynierii i nauki dodatkowo uwidoczni\u0142y ten problem. Zapytane o to, jakimi zabawkami bawi\u0142y si\u0119 w dzieci\u0144stwie, wszystkie respondentki zgodnie wskaza\u0142y na zabawki zwi\u0105zane z konstruowaniem lub nauk\u0105. Jednocze\u015bnie podkre\u015bla\u0142y, \u017ce nie by\u0142y w\u00f3wczas \u015bwiadome wyra\u017anego podzia\u0142u na zabawki \u201edla ch\u0142opc\u00f3w\u201d i \u201edla dziewczynek\u201d [6].<\/p>\n Nie chodzi wy\u0142\u0105cznie o zabawki. Je\u017celi ju\u017c we wczesnym dzieci\u0144stwie utrwala si\u0119 przekonanie, \u017ce okre\u015blone czynno\u015bci lub przedmioty s\u0105 przeznaczone wy\u0142\u0105cznie dla ch\u0142opc\u00f3w albo dla dziewczynek, schemat ten mo\u017ce zosta\u0107 w przysz\u0142o\u015bci przeniesiony na wybory edukacyjne i zawodowe [2]. Ponadto tego rodzaju komunikaty mog\u0105 ogranicza\u0107 wyobra\u017cenia dziewcz\u0105t na temat mo\u017cliwych \u015bcie\u017cek rozwoju, poniewa\u017c p\u0142e\u0107 zaczyna funkcjonowa\u0107 jako istotny czynnik wp\u0142ywaj\u0105cy na kszta\u0142towanie aspiracji [6].<\/p>\n Zjawisko to dobrze obrazuje przyk\u0142ad dr Maggie Aderin-Pocock, brytyjskiej specjalistki w dziedzinie bada\u0144 kosmicznych, pochodzenia nigeryjskiego. Wspomina, \u017ce cho\u0107 w przesz\u0142o\u015bci jeden z nauczycieli zach\u0119ca\u0142 j\u0105 do wyboru zawodu piel\u0119gniarki, pozosta\u0142a wierna swoim zainteresowaniom zwi\u0105zanym Badania profesor Blakemore dotycz\u0105ce klasyfikacji zabawek<\/p>\n Judith Elaine Blakemore, profesor psychologii oraz prodziekan ds. rozwoju kadry naukowej na Wydziale Sztuki i Nauk \u015acis\u0142ych Uniwersytetu Indiana-Purdue w Fort Wayne, przeprowadzi\u0142a badania, kt\u00f3rych celem by\u0142a analiza ponad 100 zabawek oraz okre\u015blenie, w jakim stopniu s\u0105 one kojarzone z ch\u0142opcami, dziewczynkami lub \u017cadn\u0105 z tych grup. Wyniki wykaza\u0142y, \u017ce zabawki przypisywane ch\u0142opcom by\u0142y silnie powi\u0105zane z motywami agresji i walki (np. figurki zapa\u015bnik\u00f3w, \u017co\u0142nierze czy bro\u0144). Z kolei zabawki kojarzone z dziewczynkami odnosi\u0142y si\u0119 przede wszystkim do wygl\u0105du i urody, takie jak lalki Barbie, stroje baleriny, zestawy do makija\u017cu czy bi\u017cuteria.<\/p>\n Blakemore zauwa\u017cy\u0142a, \u017ce zabawki przypisywane dziewczynkom promuj\u0105 urod\u0119 i opieku\u0144czo\u015b\u0107, a te kierowane do ch\u0142opc\u00f3w – rywalizacj\u0119, przemoc i sk\u0142onno\u015b\u0107 do podejmowania ryzyka. Co istotne, zabawki oceniane jako wysoce edukacyjne – wspieraj\u0105ce rozw\u00f3j umiej\u0119tno\u015bci fizycznych, poznawczych i artystycznych – by\u0142y najcz\u0119\u015bciej klasyfikowane jako \u201eneutralne\u201d lub \u201eumiarkowanie m\u0119skie\u201d [7].<\/p>\n <\/p>\n Source: 38Degrees<\/p>\n Zapytana o to, jakie wnioski z tych bada\u0144 powinny wyci\u0105gn\u0105\u0107 rodziny ma\u0142ych dzieci, Blakemore odpowiada: \u201eDla rodzic\u00f3w przekaz ten jest taki sam jak dla nauczycieli: silnie zr\u00f3\u017cnicowane pod wzgl\u0119dem p\u0142ci zabawki mog\u0105 sprzyja\u0107 utrwalaniu cech i postaw, kt\u00f3re niekoniecznie s\u0105 po\u017c\u0105dane. Dziewcz\u0119ta mog\u0105 w ten spos\u00f3b utrwala\u0107 przekonanie, \u017ce kluczowe znaczenie ma wygl\u0105d i bycie atrakcyjn\u0105, natomiast ch\u0142opcy, \u017ce przemoc i agresja stanowi\u0105 akceptowalny spos\u00f3b wyra\u017cania emocji czy budowania to\u017csamo\u015bci<\/em>\u201d [8].<\/p>\n Kolejnym istotnym wnioskiem jest to, \u017ce zabawki tradycyjnie przypisywane ch\u0142opcom sprzyjaj\u0105 rozwijaniu orientacji przestrzennej, my\u015blenia naukowego oraz umiej\u0119tno\u015bci konstrukcyjnych – kompetencji, kt\u00f3re warto wspiera\u0107 zar\u00f3wno u ch\u0142opc\u00f3w, jak i u dziewczynek. W podobny spos\u00f3b tak zwane cechy kobiece, takie jak opieku\u0144czo\u015b\u0107 czy umiej\u0119tno\u015bci zwi\u0105zane z gotowaniem i wykonywaniem prac domowych, mog\u0105 by\u0107 rozwijane r\u00f3wnie\u017c u ch\u0142opc\u00f3w ju\u017c od najm\u0142odszych lat [8].<\/p>\n Bran\u017ca zabawek stopniowo odchodzi od silnych podzia\u0142\u00f3w p\u0142ciowych, oferuj\u0105c coraz wi\u0119cej produkt\u00f3w o neutralnym charakterze. Maj\u0105c na uwadze potencjalny wp\u0142yw zabawek na rozw\u00f3j i aspiracje dzieci, warto, aby rodzice podejmowali \u015bwiadome decyzje zakupowe. Nie oznacza to jednak ingerowania Zapewnienie dzieciom r\u00f3\u017cnorodnych zabawek oraz mo\u017cliwo\u015bci rozwijania r\u00f3\u017cnych zainteresowa\u0144 ju\u017c od wczesnego dzieci\u0144stwa stanowi wa\u017cny czynnik ich wszechstronnego rozwoju [1]. Takie podej\u015bcie mo\u017ce skutecznie wspiera\u0107 dziewcz\u0119ta w podejmowaniu nowych wyzwa\u0144 oraz wzmacnia\u0107 przekonanie, \u017ce posiadaj\u0105 takie same predyspozycje jak ch\u0142opcy do realizowania \u015bcie\u017cek kariery w obszarze STEM.<\/p>\n Source: Freepik<\/p>\n [1] Silva, Vitor. \u201cHow the Choice of Toys Impacts the Future of Girls.\u201d Built By Me \u00ae – STEM Learning<\/em>, June 10, 2022. https:\/\/www.builtbyme.com\/choice-toys-future-girls\/<\/a><\/p>\n [2] Weale, Sally. \u201cGendered Toys Could Deter Girls from Career in Engineering, Report Says.\u201d The Guardian<\/em>, December 8, 2016. https:\/\/www.theguardian.com\/lifeandstyle\/2016\/dec\/08\/gendered-toys-deter-girls-from-career-engineering-technology<\/a><\/p>\n [3] Fayee, Miaa. \u201cThe Influence of Toys on Careers.\u201d Medium<\/em>, January 29, 2021. https:\/\/medium.com\/@miaafayee\/the-influence-of-toys-on-careers-660c990c86fb<\/a><\/p>\n [4] Bian, L., Leslie, S.-J., & Cimpian, A. (2017). Gender stereotypes about intellectual ability emerge early and influence children\u2019s interests. Science, 355(6323), 389\u2013391.<\/em><\/p>\n [5] Francis, Becky. \u201cGendered Toys Influence Children\u2019s Career Choices.\u201d The Guardian, <\/em>December 26, 2014. https:\/\/www.theguardian.com\/<\/a><\/p>\n [6] \u201cToys, play and career choices,\u201d<\/em> Let Toys Be Toys, November 24, 2013, https:\/\/www.lettoysbetoys.org.uk\/toys-play-and-career-choices\/<\/a><\/p>\n [7] \u201cWhat the Research Says: Gender-Typed Toys,\u201d<\/em> National Association for the Education of Young Children (NAEYC), accessed March 2, 2026, https:\/\/www.naeyc.org\/resources\/topics\/play\/gender-typed-toys<\/a>.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\nw proporcji dziewi\u0119\u0107 do jednego. Co wi\u0119cej, a\u017c 89% zabawek adresowanych do dziewczynek by\u0142o
\nw kolorze r\u00f3\u017cowym, podczas gdy w przypadku zabawek dla ch\u0142opc\u00f3w odsetek ten wynosi\u0142 zaledwie 1% [2].<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/4equality.erasmus.site\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/image005-1.jpg\")
<\/p>\n
\nw \u015bcis\u0142ym zwi\u0105zku z wczesnym wyborem zabawek oraz przypisywanymi im atrybutami p\u0142ciowymi. Jak wyja\u015bnia Becky Francis, profesor edukacji na Uniwersytecie Roehampton: \u201eR\u00f3\u017cne rodzaje zabawek przekazuj\u0105 odmienne komunikaty na temat tego, co jest odpowiednie dla ch\u0142opc\u00f3w i dziewcz\u0105t, a tak\u017ce r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 pod wzgl\u0119dem tre\u015bci edukacyjnych – oba te aspekty s\u0105 istotne i mog\u0105 wp\u0142ywa\u0107 na p\u00f3\u017aniejsze wybory szkolne oraz zawodowe<\/em>\u201d [5].<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/pbs.twimg.com\/media\/CC0NRDMUsAAVdxL.jpg\")
<\/p>\n
\ni kreatywnej, rozwijaj\u0105cej inne umiej\u0119tno\u015bci<\/em>\u201d [5].<\/p>\nO dzieci\u0119cych zabaw do \u015bcie\u017cek zawodowych<\/h1>\n
\nz naukami o kosmosie, co ostatecznie doprowadzi\u0142o j\u0105 do uzyskania stopnia doktora in\u017cynierii mechanicznej. W swoich wywiadach podkre\u015bla r\u00f3wnie\u017c, \u017ce rodzice pozwalali jej bawi\u0107 si\u0119 dowolnymi zabawkami, nie przypisuj\u0105c im kategorii p\u0142ciowych. Jej ulubionymi by\u0142y poci\u0105gi oraz klocki Lego, kt\u00f3re (jak zaznacza) mog\u0142y odegra\u0107 istotn\u0105 rol\u0119 w rozwoju jej umiej\u0119tno\u015bci poznawczych i zainteresowa\u0144 technicznych. [2].<\/p>\n<\/p>\nW kierunku inkluzywnych zabawek<\/h1>\n
\nw naturalne preferencje dzieci. Niekt\u00f3re dziewczynki wybieraj\u0105 lalki, inne za\u015b klocki czy samochody. Kluczowe jest stworzenie przestrzeni wyboru, a nie narzucanie okre\u015blonych schemat\u00f3w.<\/p>\n<\/p>\nBibliografia<\/h1>\n