English
Български
Polski
Português
Română
Εισαγωγή
Τις τελευταίες δεκαετίες, η Τεχνητή Νοημοσύνη (AI) και η ρομποτική έχουν αποκτήσει ολοένα μεγαλύτερη σημασία στη σύγχρονη κοινωνία, επηρεάζοντας τομείς όπως η εκπαίδευση, η υγειονομική περίθαλψη, οι επιχειρήσεις και η αγορά εργασίας. Καθώς αυτές οι τεχνολογίες αποκτούν μεγαλύτερη δυνατότητα λήψης αποφάσεων, προκύπτει ένα σημαντικό ερώτημα: θα μπορέσουν η AI και η ρομποτική να μειώσουν τις έμφυλες προκαταλήψεις και διακρίσεις ή θα ενισχύσουν τις υπάρχουσες ανισότητες;
Επιχειρήματα υπέρ του θετικού ρόλου της AI και της ρομποτικής
Από τη μία πλευρά, η AI και η ρομποτική έχουν τη δυνατότητα να μειώσουν τις έμφυλες διακρίσεις, επειδή τα αυτοματοποιημένα συστήματα μπορούν να σχεδιαστούν ώστε να λαμβάνουν αποφάσεις βάσει αντικειμενικών κριτηρίων, αντί για συναισθήματα ή στερεότυπα. Για παράδειγμα, σε διαδικασίες πρόσληψης, τα συστήματα AI μπορούν να αξιολογούν τους υποψηφίους με βάση τις δεξιότητες, τα προσόντα και την εμπειρία τους, χωρίς να λαμβάνουν υπόψη το φύλο.
Επιπλέον, τα εργαλεία που βασίζονται στην AI μπορούν να προωθήσουν την ισότητα των φύλων παρέχοντας ίση πρόσβαση σε εκπαίδευση, πληροφορίες και επαγγελματικές ευκαιρίες. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί επίσης να βοηθήσει στον εντοπισμό προτύπων διακρίσεων αναλύοντας μεγάλες ποσότητες δεδομένων, καθιστώντας ευκολότερη την ανίχνευση άνισης μεταχείρισης σε τομείς όπως οι μισθοί, οι προαγωγές ή οι πρακτικές πρόσληψης
Επιχειρήματα κατά και περιορισμοί της τεχνολογίας
Από την άλλη πλευρά, η AI και η ρομποτική δεν είναι εγγενώς ουδέτερες. Αυτά τα συστήματα δημιουργούνται από ανθρώπους και εκπαιδεύονται με δεδομένα που συχνά αντικατοπτρίζουν υπάρχουσες κοινωνικές προκαταλήψεις, συμπεριλαμβανομένων των έμφυλων στερεοτύπων. Ως αποτέλεσμα, η AI μπορεί ανεπιθύμητα να αναπαράγει ή ακόμα και να ενισχύει τις διακρίσεις.
Για παράδειγμα, αν ιστορικά δεδομένα δείχνουν ανισότητα μεταξύ ανδρών και γυναικών σε ορισμένα επαγγέλματα, ένα σύστημα AI μπορεί να μάθει να ευνοεί το ένα φύλο έναντι του άλλου. Επιπλέον, η έλλειψη ποικιλομορφίας μεταξύ των προγραμματιστών και των υπευθύνων λήψης αποφάσεων στον τομέα της τεχνολογίας μπορεί να οδηγήσει σε μεροληπτικά σχέδια που δεν λαμβάνουν υπόψη διαφορετικές προοπτικές.
Προετοιμάζοντας τα νεαρά κορίτσια για ICT, Ρομποτική και AI
Ο ρόλος των σχολείων
Για να συμβάλει πραγματικά η AI και η ρομποτική στην ισότητα των φύλων, είναι ουσιώδες τα νεαρά κορίτσια να είναι σωστά προετοιμασμένα και ενθαρρυμένα να εισέλθουν σε τομείς όπως οι Τεχνολογίες Πληροφορίας και Επικοινωνιών (ICT), η ρομποτική και η τεχνητή νοημοσύνη. Από μικρή ηλικία, τα κορίτσια θα πρέπει να έχουν ίση έκθεση σε ψηφιακά εργαλεία, προγραμματισμό και δραστηριότητες επίλυσης προβλημάτων. Τα σχολεία παίζουν κρίσιμο ρόλο προσφέροντας συμπεριληπτική εκπαίδευση STEM, απαλλαγμένη από στερεότυπα που υποδηλώνουν ότι η τεχνολογία είναι «ανδρικός χώρος».
Αύξηση αυτοπεποίθησης στις νεαρές γυναίκες
Η έκθεση του OECD “The ABC of Gender Equality in Education: Aptitude, Behaviour, Confidence” αποκαλύπτει ότι, ακόμη και όταν αγόρια και κορίτσια έχουν ίσες δεξιότητες στα μαθηματικά και τις επιστήμες, οι στάσεις τους απέναντι στη μάθηση και οι φιλοδοξίες τους για το μέλλον διαφέρουν σημαντικά – γεγονός που επηρεάζει τις αποφάσεις τους για περαιτέρω εκπαίδευση και επιλογή καριέρας. Γενικά, τα κορίτσια έχουν λιγότερη αυτοπεποίθηση από τα αγόρια στην ικανότητά τους να λύνουν προβλήματα στα μαθηματικά ή τις επιστήμες. Ακόμα και τα κορίτσια υψηλών επιδόσεων συχνά εκφράζουν έντονα αισθήματα άγχους απέναντι στα μαθηματικά.
Προγράμματα μέντορινγκ
Προγράμματα μέντορινγκ, γυναικείες πρότυπες φιγούρες στην τεχνολογία, και πρακτικές εμπειρίες με ρομποτική και προγραμματισμό μπορούν να ενισχύσουν την αυτοπεποίθηση και το ενδιαφέρον των κοριτσιών. Επιπλέον, οι οικογένειες και οι κοινότητες πρέπει να στηρίζουν την περιέργεια και την φιλοδοξία των κοριτσιών στους τεχνολογικούς τομείς. Χωρίς ίση συμμετοχή στη δημιουργία συστημάτων AI, η έμφυλη προκατάληψη είναι πιθανό να συνεχιστεί, καθώς οι τεχνολογίες θα συνεχίσουν να αντικατοπτρίζουν την οπτική μιας περιορισμένης ομάδας.
Ταυτόχρονα, η ψηφιακή εκπαίδευση πρέπει να βρίσκεται στο επίκεντρο των αποφάσεων των υπευθύνων πολιτικής στις μειονεκτικές περιοχές. Ελλείψει βασικών ψηφιακών δεξιοτήτων, όλες οι ευκαιρίες που φέρνει η τεχνολογία παραμένουν, για πολλούς ανθρώπους και ιδιαίτερα για τα άτομα που ανήκουν σε ευάλωτες ομάδες, απλώς χαμένες ευκαιρίες.Η επίδραση των νέων τεχνολογιών θα είναι σημαντική για τους ανθρώπους που λαμβάνουν κοινωνική πρόνοια αλλά και για όσους εργάζονται σε επαναλαμβανόμενες εργασίες, οι οποίες θα αντικατασταθούν από ρομπότ.
Project Girls Code It Better (GCIB)
Το Girls Code It Better (GCIB) είναι ένα δωρεάν πρόγραμμα 45 ωρών που ενθαρρύνει τα κορίτσια να εξερευνήσουν τη ψηφιακή δημιουργικότητα και την επιχειρηματικότητα, με έμφαση στην τεχνολογία και τις καριέρες STEM. Ξεκίνησε το 2014 και λειτουργεί σε γυμνάσια, δημιουργώντας διασχολικά και εξωσχολικά προγράμματα.Στόχος του GCIB είναι να μειώσει τα στερεότυπα σχετικά με τα κορίτσια στους τομείς της πληροφορικής και των τεχνολογιών μέσω της εισαγωγής τους στον σχεδιασμό και τη δημιουργία με τεχνολογικά εργαλεία από νεαρή ηλικία. Το πρόγραμμα δημιουργεί εξωσχολικές λέσχες απογευματινών δραστηριοτήτων για κορίτσια ηλικίας 11 έως 18 ετών, σε ομάδες των 20 κοριτσιών που καθοδηγούνται από έναν/μία προπονητή/προπονήτρια.
Ρομπότ στην καθημερινότητα – RoboHub Βουκουρέστι
Το RoboHub Βουκουρέστι είναι ένα κέντρο όπου παιδιά, ορισμένα από μειονεκτικές οικογένειες, έρχονται σε επαφή με νέες τεχνολογίες και μαθαίνουν να τις χρησιμοποιούν. Η Ana Maria Stancu, ιδρύτρια της πρώτης εταιρείας με ανθρωποειδή ρομπότ και υπηρεσίες στη Ρουμανία, αναγνωρίστηκε πέρυσι από το διεθνές site robohub.org ως μία από τις 50 γυναίκες στον τομέα της ρομποτικής.
Η Stancu τόνισε τη σημασία της εκμάθησης βασικών δεξιοτήτων πληροφορικής:«Δεν μπορώ να διδάξω σε ένα παιδί να χρησιμοποιεί Ρομποτική Διαδικασία Αυτοματοποίησης αν δεν ξέρει να ανοίξει έναν υπολογιστή. Οι δουλειές που χάνονται αυτή τη στιγμή είναι γενικά εκείνες ανθρώπων που δεν είχαν πρόσβαση σε εκπαίδευση ή τεχνολογία».Για αυτόν τον λόγο, η Ana Maria Stancu άρχισε να προωθεί την ψηφιακή εκπαίδευση στους υπευθύνους λήψης αποφάσεων, σε συνδυασμό με πρακτικές δραστηριότητες, όπως παρουσιάσεις και εκπαιδευτικά προγράμματα για παιδιά και καθηγητές.
Στο πλαίσιο αυτό, έφερε στη Ρουμανία τα ρομπότ “ESCU”, ένα χαμογελαστό ρομπότ με μπλε μάτια που υποδέχεται τους συμμετέχοντες σε συνέδρια, και “NERO”, έναν ρομποτικό σκύλο που ελέγχει την υγεία των καλλιεργειών και ειδοποιεί τους αγρότες μόλις εντοπίσει τα πρώτα σημάδια ασθένειας.
Ενίσχυση της ευαισθητοποίησης των νεαρών κοριτσιών σχετικά με τις πρωτοβουλίες της ΕΕ για περιεκτική ψηφιοποίηση
Παρόλο που οι γυναίκες αποτελούν το 51% του πληθυσμού της ΕΕ, μόνο 1 στις 3 απόφοιτες STEM και 1 στις 5 ειδικές σε ICT είναι γυναίκες. Από το 2015, το ποσοστό των γυναικών που εργάζονται στον τομέα της πληροφορικής και των επικοινωνιών (ICT) δεν έχει αλλάξει σημαντικά. Απαιτούνται περισσότερες προσπάθειες στην Ευρώπη για την αντιμετώπιση αυτού του ζητήματος.
Η ψηφιακή ένταξη αποτελεί μια προσπάθεια σε επίπεδο ΕΕ για να εξασφαλιστεί ότι όλοι μπορούν να συμβάλλουν και να επωφεληθούν από τον ψηφιακό κόσμο.
Δράσεις ψηφιακών δεξιοτήτων επικεντρωμένες σε γυναίκες και κορίτσια
Ετήσια Βραβεία European Digital Skills Awards (EDSA) Περιλαμβάνουν κατηγορία «Γυναίκες σε Καριέρες ICT», αφιερωμένη σε έργα που στοχεύουν στην αύξηση του αριθμού γυναικών επαγγελματιών ICT και στη βελτίωση των δεξιοτήτων τους στον τομέα της πληροφορικής και των επικοινωνιών.
- EU Code Week: Μια ευρωπαϊκή πρωτοβουλία βάσης, που διοργανώνεται κάθε χρόνο τον Οκτώβριο, με στόχο να ενδιαφερθούν παιδιά και έφηβοι για τον προγραμματισμό, τον κώδικα, τη λογική σκέψη, τη ρομποτική και σχετικές ψηφιακές δεξιότητες. Η Code Week ενθαρρύνει τη συμμετοχή των κοριτσιών και αναδεικνύει γυναίκες πρότυπα σε ψηφιακές καριέρες.
- DigiEduHackΜια σημαίνουσα πρωτοβουλία στο πλαίσιο του Σχεδίου Δράσης για Ψηφιακή Εκπαίδευση, που θέλει να ενδυναμώσει τους ενθουσιώδεις της ψηφιακής εκπαίδευσης να αναπτύξουν δημιουργικές ψηφιακές λύσεις για προκλήσεις που επηρεάζουν τα εκπαιδευτικά συστήματα. Αν και ανοικτή σε όλους, η πρωτοβουλία επικεντρώνεται ιδιαίτερα στη νεολαία και στα κορίτσια.
European AI Office
Το Ευρωπαϊκό Γραφείο Τεχνητής Νοημοσύνης αποτελεί το κέντρο τεχνογνωσίας για την ΤΝ σε ολόκληρη την ΕΕ, προωθώντας την ανάπτυξη και την εφαρμογή λύσεων τεχνητής νοημοσύνης που ωφελούν την κοινωνία και την οικονομία.
Το Γραφείο Τεχνητής Νοημοσύνης παίζει κεντρικό ρόλο στην υλοποίηση πολιτικών έρευνας και καινοτομίας. Υποστηρίζει την ανάπτυξη και χρήση αξιόπιστης Τεχνητής Νοημοσύνης, ενώ παράλληλα προστατεύει από τους κινδύνους που συνδέονται με την ΤΝ.
Συμπέρασμα
Συμπερασματικά, η τεχνητή νοημοσύνη και η ρομποτική έχουν τη δυνατότητα να μειώσουν τις έμφυλες προκαταλήψεις και διακρίσεις, αλλά δεν μπορούν να το επιτύχουν μόνες τους. Ο αντίκτυπός τους εξαρτάται από τον σχεδιασμό τους, την ποιότητα των δεδομένων που χρησιμοποιούν και την ηθική ευθύνη των ανθρώπων που τις αναπτύσσουν και τις εφαρμόζουν.
Η προετοιμασία και ενδυνάμωση των νεαρών κοριτσιών για συμμετοχή στους τομείς της ICT, της ρομποτικής και της ΤΝ αποτελεί κρίσιμο βήμα για να διασφαλιστεί ότι οι τεχνολογίες του μέλλοντος θα είναι δίκαιες, περιεκτικές και αντιπροσωπευτικές.
Συνδυάζοντας την τεχνολογική καινοτομία με την εκπαίδευση, τη διαφορετικότητα και τα ηθικά πρότυπα, η τεχνητή νοημοσύνη και η ρομποτική μπορούν να γίνουν ισχυρά εργαλεία στον αγώνα για την ισότητα των φύλων.
Βιβλιογραφεία
OECD (2015) The ABC of gender equality in education: Aptitude, behaviour, confidence. Paris: OECD Publishing.
https://www.right-to-education.org/resource/abc-gender-equality-education
https://digitalcitizenshipmap.eu/initiative/girls-code-it-better
https://digital-strategy.ec.europa.eu/ro/policies/women-digital
https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/digital-inclusion